yandex
Termin przedawnienia roszczeń z tytułu błędu medycznego
Październik 5, 2016
Podwyższenie lub waloryzacja renty z OC
Październik 7, 2016

Instytucja przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody została uregulowana w art. 362 kodeksu cywilnego zgodnie z którym: „jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.

Przepis ten znajduje odpowiednie zastosowanie w praktyce dochodzenia odszkodowań od zakładów ubezpieczeń, zarówno na etapie uznania i określenia wysokości szkody przez zakład ubezpieczeń, jak również na etapie dochodzenia roszczeń przed sądem. 

Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że:

  • O rozmiarach zmniejszenia odszkodowania z uwagi na przyczynienie się poszkodowanego do powstania szkody decydują okoliczności wskazane w art. 362 k.c. w tym m.in. stopień winy obu stron. – Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 1972 r., sygn. akt I CR 354/72;
  • Przyczynienie się do wypadku nie może jednakże prowadzić do oddalenia powództwa w całości. – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 1981 r., sygn. akt II CR 237/81;
  • Przyczynienie się poszkodowanego do zaistnienia wypadku ma wpływ na wysokość przyznanego zadośćuczynienia. – Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2005 r., sygn. akt VI Ca 663/05. 

Jak wynika z powyższego, w przypadku przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody, zarówno zakład ubezpieczeń jak i sąd mają prawo obniżyć należne poszkodowanemu świadczenie. Nie jest to jednak obowiązek sądu czy zakładu ubezpieczeń by obniżyć odszkodowanie w każdej sytuacji, w której poszkodowany przyczynił się do zwiększenia rozmiaru szkody lub do jej powstania. 

  • Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego:
    Ustalenie przyczynienia się poszkodowanego nie nakłada na sąd obowiązku zmniejszenia odszkodowania, ani nie przesądza o stopniu tego zmniejszenia. Przyczynieniem się poszkodowanego jest także jego zachowanie, które pozostaje w normalnym związku przyczynowym ze szkodą wyrządzoną przez inną osobę. – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt IV CSK 241/09;
  • Dopuszczalne jest wyjątkowo skorzystanie przez sąd z możliwości odstąpienia do zmniejszenia odszkodowania pomimo przyczynienia się pokrzywdzonego do powstania szkody, gdy – ze względu na okoliczności danego wypadku – zmniejszenie obowiązku naprawienia szkody pomimo przyczynienia się poszkodowanego może pozostawać w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. – wyrok Sądu Najwyższego, z dnia 3 sierpnia 2006 r., sygn. akt IV CSK 118/06. 

W praktyce najczęściej ustala się konkretny procent przyczynienia, o który obniża się należne poszkodowanemu odszkodowanie. 

Jak wskazał Sąd Najwyższy: „Poszkodowany bierze z natury rzeczy udział w zdarzeniu, z którego wynika dla niego szkoda. Stąd użycie przez ustawodawcę w treści art. 362 KC sformułowania: „jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody”, zmusza do badania, czy zachowanie się poszkodowanego (działanie lub zaniechanie) pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą. Współudział poszkodowanego musi zatem być ograniczony jedynie do normalnych następstw działania lub zaniechania, które kreują przyczynienie się do szkody. Przyczynienie się występuje, gdy w wyniku badania stanu faktycznego sprawy dochodzi się do wniosku, że bez udziału poszkodowanego szkoda hipotetycznie nie powstałaby lub nie przybrałaby rozmiarów, które ostatecznie w rzeczywistości osiągnęła. Niesłuszne byłoby miarkowanie odszkodowania, gdyby szkoda przybrała rzeczywistą postać wskutek samego zachowania się sprawcy szkody.” – wyrok Sądu Najwyższego, z dnia 18 lutego 2009 r., sygn. akt II PK 154/08, 

Aby lepiej zobrazować tą sytuację posłużę się następującym przykładem: 

Jan Kowalski wracał wieczorem z pracy do domu. Mieszka na przedmieściach dużego miasta i do domu dojeżdża lokalną nie oświetloną drogą bez chodników i pobocza. Jechał z przepisową prędkością, jednak jego widoczność była w znacznym stopniu ograniczona z uwagi na fakt, że było już ciemno, a droga nie była oświetlona. W pewnym momencie pod koła samochodu Jana Kowalskiego wyjechał rowerzysta Piotr Nowak, którego Jan Kowalski nie zdołał wyminąć i w konsekwencji potrącił powodując u niego złamanie lewej ręki oraz nogi i zniszczenie roweru. Piotr Nowak nie posiadał jednak na sobie odblaskowej kamizelki, a jego rower nie był zaopatrzony w żadne światła, ponadto rowerzysta wyjechał pod koła samochodu prowadzonego przez Jana Kowalskiego by ominąć stojącego przy drodze psa. Sąd rozpoznał  powództwo Piotra Nowaka i ustalił kwotę należnego mu odszkodowania na 60.000 zł, a stopień jego przyczynienia na 25 %. W związku z tym należna Piotrowi Nowakowi kwota odszkodowania to 60.000 zł – 15.000 zł (25% z 60.000 zł) czyli 45.000 zł.  

Oczywiście należy podkreślić, że określenie udziału przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody jest w dużej mierze ocenne i powoduje, że bardzo często niesłusznie obniża się należne poszkodowanemu odszkodowania nawet o kilkadziesiąt procent. 

Zjawisko to szczególnie często występuje w postępowaniu likwidacyjnym prowadzonym przez zakłady ubezpieczeń, które bezpodstawnie zawyżają procent przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody. W takich przypadkach należy wystąpić z powództwem do sądu, który może obniżyć przyjęte przez zakład ubezpieczeń przyczynienie lub w ogóle je zlikwidować, gdyż w postępowaniu sądowym to zakład ubezpieczeń musi udowodnić, czy i w jakim stopniu poszkodowany przyczynił się do powstania szkody.

Adwokat Michał Miller 

1 Komentarz

  1. Michał Miller pisze:

    Szanowni Państwo,

    zachęcam do komentowania powyższego artykułu lub zadawania dodatkowych pytań, które pojawią się w związku z jego lekturą.

    Na wszystkie pytania postaramy się odpowiedzieć w możliwie jak najkrótszym czasie.

    Szanujemy prywatność naszych Czytelników, więc przy komentarzu nie pojawią się żadne Państwa dane w tym adres email.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

607 223 420