Przedawnienie roszczeń

Odszkodowanie i Zadośćuczynienie

Przedawnienie roszczeń jest bardzo ważnym zagadnieniem, które wielokrotnie stanowi problem uniemożliwiający skuteczne przeprowadzenie sprawy o odszkodowanie, zadośćuczynienie czy rentę z tytułu błędu medycznego lub wypadku komunikacyjnego.

W niniejszym artykule postaram się wyjaśnić:

  • czym jest instytucja przedawnienia roszczeń;
  • jakie są terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych i medycznych w postępowaniu cywilnym;
  • kiedy przedawniają się roszczenia dochodzone za skutki przestępstwa;
  • co przerywa bieg przedawnienia.

 

Przedawnienie roszczeń kc

 

Przedawnienie roszczeń jest instytucją prawa cywilnego uregulowaną w art. 117 i następnych kodeksu cywilnego. Instytucja przedawnienia roszczeń stwarza możliwość uchylenia się przez dłużnika od zaspokojenia roszczenia po upływie określonego prawem terminu.

Z przedawnieniem roszczeń mamy do czynienia również w sprawach błędów medycznych, które są sprawami cywilnymi. Oznacza to, że w przypadku, gdy zbyt późno zdecydują się Państwo na dochodzenie swoich praw można stracić możliwość otrzymania odszkodowania, nawet gdy zgłoszone roszczenia są słuszne.

 

Przedawnienie roszczeń odszkodowawczych

 

Do przedawnienia roszczeń w postępowaniu likwidacyjnym przed ubezpieczycielem, u którego sprawca szkody ma wykupioną polisę OC, czyli na skutek złożonego zgłoszenia szkody, stosuje się art. 819 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym:

  • Roszczenia z umowy ubezpieczenia przedawniają się z upływem lat trzech.
  • W wypadku ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej roszczenie poszkodowanego do ubezpieczyciela o odszkodowanie lub zadośćuczynienie przedawnia się z upływem terminu przewidzianego dla tego roszczenia w przepisach o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym lub wynikłą z niewykonania bądź nienależytego wykonania zobowiązania.
  • Bieg przedawnienia roszczenia o świadczenie do ubezpieczyciela przerywa się także przez zgłoszenie ubezpieczycielowi tego roszczenia lub przez zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem. Bieg przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia, w którym zgłaszający roszczenie lub zdarzenie otrzymał na piśmie oświadczenie ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie świadczenia.

 

Przedawnienie przestępstwa

 

Terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym zostały uregulowane w art. 4421 § 1 kodeksu cywilnego zgodnie z którym:

  • Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.
  • Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
  • W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
  • Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności.

 

Przedawnienie KK

 

Każde przestępstwo jest zbrodnią albo występkiem, w zależności od tego jak poważną karą jest zagrożone. Nie spełniają tego wymogu jedynie wykroczenia, jednak w przypadku błędów medycznych, jeżeli działanie lekarza zostanie uznane za zawinione i niezgodne z prawem zawsze będzie stanowić przestępstwo.

Podsumowując podstawowym terminem przedawnienia roszczeń odszkodowawczych skierowanych do ubezpieczyciela jest więc termin 3 lat od momentu dowiedzenia się przez osobę poszkodowaną o fakcie powstania szkody oraz osobie odpowiedzialnej za jej naprawienie, jednak nie więcej niż 10 lat od zdarzenia, w wyniku którego szkoda powstała.

W przypadku wypadków komunikacyjnych termin ten może być przedłużony nawet do 20 lat, jeżeli sprawca wypadku komunikacyjnego został skazany prawomocnym wyrokiem karnym za przestępstwo.

Powyższe przepisy obowiązują w stosunku do szkód powstałych po dniu 10 sierpnia 2007 roku. Jeśli szkoda powstała przed dniem 10 sierpnia 2007 r., to powyższe zasady można stosować tylko do roszczeń nieprzedawnionych w tym dniu, czyli przykładowo do błędów w sztuce lekarskiej które miały miejsce po 10 sierpnia 1997 roku.

 

Błąd lekarski przedawnienie

 

Odrębne terminy przedawnienia występują w postępowaniu przed Wojewódzką komisją ds. Orzekania o Zdarzeniach Medycznych.

Zgodnie z art. 67c ust. 2 ustawy o Prawach Pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta „Wniosek wnosi się w terminie 1 roku od dnia, w którym podmiot składający wniosek dowiedział się o zakażeniu, uszkodzeniu ciała lub rozstroju zdrowia albo nastąpiła śmierć pacjenta, o których mowa w art. 67a ust. 1, jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 3 lata od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie skutkujące zakażeniem, uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia albo śmiercią pacjenta.”

W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów powszechnych za dzień dowiedzenia się przez osobę poszkodowaną o wystąpieniu błędu medycznego uważa się uzyskanie informacji lub opinii na temat nieprawidłowości w leczeniu od specjalisty w danej dziedzinie, tj. wydanie opinii w sprawie przez innego lekarza lub biegłego.

W praktyce jednak komisje często przyjmują datę zdarzenia jako tą, w której pacjent został wypisany ze szpitala lub od dnia, w którym nastąpił zgon pacjenta. Dla własnego bezpieczeństwa najlepiej złożyć wniosek w terminie 1 roku od daty zdarzenia, co pozwoli uniknąć ryzyka związanego ze zwrotem wniosku jako złożonego po terminie.

 

Błąd w sztuce lekarskiej przedawnienie

 

Ważną informacją odnośnie terminów przedawnienia roszczeń odszkodowawczych przed Wojewódzką Komisją ds. Orzekania o Zdarzeniach Medycznych jest fakt, iż przy obliczaniu terminu, do którego jest możliwe złożenie do komisji wniosku nie uwzględnia się okresu toczącego się przed sądem postępowania spadkowego. Na czas toczącego się przed sądem postępowania spadkowego, czyli od daty złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku bieg terminów przedawnienia zostaje zawieszony do czasu wydania przez sąd postanowienia w tym zakresie. Jeżeli postępowanie spadkowe trwa półtora roku to o tyle zostanie przedłużony termin na złożenie wniosku do Wojewódzkiej Komisji ds. Orzekania o Zdarzeniach Medycznych.

Nie obejmuje to jednak sytuacji, w której najbliższa rodzina osoby zmarłej na skutek błędu w sztuce lekarskiej zdecyduje się na uzyskanie od notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia, który przed komisją ma taką samą moc jak postanowienie sądu. Akt poświadczenia dziedziczenia można otrzymać po jednorazowej wizycie u notariusza, jednak nie wstrzymuje on biegu terminów przedawnienia roszczeń. 

 

Nowe terminy przedawnienia 2018

 

W 2018 roku nastąpiła nowelizacja kodeksu cywilnego wprowadzająca zmianę terminów przedawnienia roszczeń dochodzonych na zasadach ogólnych. Zmianą z 2018 r., zostały skrócone terminy przedawnienia roszczeń majątkowych z 10 do 6 lat. Dodatkowo nowe terminy przedawnienia kończą się wraz z upływem danego roku kalendarzowego a nie jak dotychczas z upływem dokładnie 10 lat od powstania roszczenia.

Nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego, która miała miejsce w 2018 roku nie skutkowała jednak zmianą terminów przedawnienia roszczeń odszkodowawczych zarówno z tytułu błędów lekarskich jak też wypadków komunikacyjnych, gdyż roszczenia te są dochodzone na podstawie przepisów szczególnych, które nie uległy zmianom.

 

Przerwanie biegu przedawnienia

 

Pisząc o terminach przedawnienia roszczeń odszkodowawczych koniecznie muszę zwrócić uwagę na bardzo ważne zagadnienie, jakim jest możliwość przerwania biegu przedawnienia.

Przerwanie biegu terminów przedawnienia w znaczący sposób przedłuża okres, w którym jest możliwość dochodzenia roszczeń odszkodowawczych za skutki błędu lekarskiego lub wypadku komunikacyjnego, gdyż sprawia, że w danej sprawie terminy przedawnienia biegną od nowa licząc od dnia dokonania czynności, która powoduje przerwanie biegu przedawnienia.

Zgodnie z zasadami prawa cywilnego, bieg terminów przedawnienia przerywa się przez:

  • każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym,
  • uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje,
  • wszczęcie mediacji,
  • zgłoszenie ubezpieczycielowi tego roszczenia lub przez zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem zgodnie z art. 819 k.c.

W sprawach dochodzenia roszczeń odszkodowawczych za skutki błędu w sztuce lekarskiej wystarczy więc zgłosić szkodę do szpitala lub jego ubezpieczyciela by przerwać bieg terminów przedawnienia. Co więcej w takiej sytuacji bieg terminu przedawnienia roszczeń rozpoczyna się na nowo dopiero od daty ostatniego pisma podmiotu odpowiedzialnego w sprawie, czyli lekarza, szpitala lub ich ubezpieczyciela.

 

Przedawnienie roszczeń medycznych

 

Dużą część spraw o odszkodowanie za skutki błędów medycznych stanowią przypadki błędów okołoporodowych, gdzie osobą poszkodowaną jest dopiero co urodzone dziecko.

W takiej sytuacji mamy do czynienia ze specjalnym terminem przedawnienia roszczeń uregulowanym w art. 4421 § 4 k.c. zgodnie z którym małoletni, który doznał szkody na osobie, ma dodatkowy termin na dochodzenie roszczeń, tj. dwa lata od uzyskania przez niego pełnoletności.

Na podstawie tego przepisu, nawet jeżeli błąd w sztuce lekarskiej nie został uznany za przestępstwo termin przedawnienia wynosi w praktyce 20 lat na dochodzenie roszczeń odszkodowawczych dla poszkodowanego na skutek porodu dziecka. Jest to znaczące wydłużenie terminu, który w przypadku osoby dorosłej wynosi w większości przypadków raptem 3 lata.

Termin przedawnienia roszczeń odszkodowawczych dla osoby małoletniej liczony jest w następujący sposób:

  • od daty porodu do daty uzyskania pełnoletności upływa 18 lat.
  • od dnia uzyskania pełnoletności na zgłoszenie roszczeń odszkodowawczych poszkodowana osoba małoletnia ma jeszcze dwa lata kalendarzowe, czyli dokładnie do daty swoich 20 urodzin.

 

Błąd medyczny przedawnienie

 

Są również sytuacje, w których sąd uznaje, iż osobie poszkodowanej należy się odszkodowanie, zadośćuczynienie lub renta, choć upłynęły już wszystkie opisane powyżej terminy przedawnienia roszczeń medycznych za błąd medyczny.

Dzieje się tak gdy sąd w przedawnionej sprawie stosuje art. 5 k.c. i mimo przedawnienia zasądza na rzecz osoby poszkodowanej roszczenia odszkodowawcze.

Zgodnie z art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Tym samym w sprawach błędów medycznych, w których szkody odniesione przez osoby poszkodowane są zazwyczaj bardzo duże i często wiążą się z trwałym kalectwem, sądy uznają, że przedawnienie sprawy nie może uzasadniać braku zadośćuczynienia.

Dzieje się tak dlatego, że w osoby poszkodowane na skutek błędu lekarskiego, które bardzo często nie mają wiedzy prawniczej byłyby pokrzywdzone podwójnie:

  • przez personel medyczny, który dopuścił się błędu w sztuce lekarskiej;
  • przez restrykcyjne przepisy prawa.

Dla lepszego wyjaśnienia zobrazuje to na następującym przykładzie:

U powoda w trakcie porodu doszło do dziecięcego porażenia mózgowego. Sąd uznał, iż wynik zapisu KTG wykonanego po przyjęciu matki powoda do szpitala stanowił wskazanie do wykonania testu stresowego, czyli podjęcia próby wywołania czynności skurczowej macicy i oceny zachowania akcji serca płodu.

Z dokumentacji medycznej nie wynikało, iż test taki przeprowadzono. Sąd uznał, iż przeprowadzenie testu było konieczne na 8,5 godziny przed zakończeniem porodu oraz w okresie późniejszym. Sąd stwierdził, iż dokonanie ww. czynności skutkowałoby wcześniejszym przeprowadzeniem cięcia cesarskiego, a to z kolei mogłoby zmniejszyć stopień mózgowego porażenia dziecięcego i zaburzeń funkcji poznawczych lub nawet skutkować ich całkowitym uniknięciem.

Pozwany podniósł tzw. zarzut przedawnienia, czyli uznał, że pozew wniesiono zbyt późno, a w efekcie sprawa jest przedawniona i z tego powodu nie należy się powodowi zadośćuczynienie.

Mimo podniesionego zarzutu przedawnienia sąd zasądził jednak od Pozwanego szpitala na rzecz poszkodowanego kwotę 180.000 zł wraz z odsetkami tytułem zadośćuczynienia.

W niniejszej sprawie sąd uznał, że pozew wniesiono po upływie terminu 3 lat od kiedy powód dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia, a ponadto, że nie ma podstaw do tego, by wydłużyć termin przedawnienia do 20 lat, gdyż czyn nie stanowi przestępstwa. Tym samym należałoby się spodziewać, że sprawa jest przedawniona.

Jednakże sąd uznał, że w przypadku uwzględnienia zarzutu przedawnienia powód zostałby pozbawiony możliwości dochodzenia swoich roszczeń, a taka sytuacja byłaby sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, w szczególności z zasadą zapewnienia obywatelowi ochrony prawnej w sytuacji bardzo poważnej i pociągającej za sobą liczne konsekwencje szkody na osobie.

Z tych względów biorąc pod uwagę charakter sprawy i wiek powoda sąd oddalił zarzut przedawnienia na podstawie art. 5 kodeksu cywilnego.

Podsumowując, przed zgłoszeniem roszczeń odszkodowawczych należy zwracać uwagę na to, czy sprawa jest przedawniona i starać się jak najszybciej rozpocząć postępowanie związane z udowodnieniem błędu medycznego.

W wyjątkowych przypadkach warto jednak pamiętać o tym, że sąd może zasądzić odszkodowanie za szkodę będącą skutkiem błędu medycznego nawet po upływie okresu przedawnienia. Sytuacje takie są co prawda wyjątkowe, lecz trzeba mieć świadomość, że istnieją.

 

Adwokat Michał Miller 

TAGI
#
AUTOR ARTYKUŁU

Michał Miller

Jestem absolwentem Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, który ukończyłem z wynikiem bardzo dobrym. Obecnie wykonuję zawód adwokata w Warszawskiej Izbie Adwokackiej. Specjalizuję się w udzielaniu kompleksowej pomocy prawnej osobom poszkodowanym wskutek wypadków komunikacyjnych, błędów medycznych oraz naruszenia dóbr osobistych.

Blog

Aktualności

blog images
Wypadki samochodowe

Wypadki samochodowe to najczęstszy rodzaj wypadków drogowych do jakich dochodzi w Polsce. Ma to bezpośredni związek z liczbą samochodów o [...]

Czytaj więcej
blog images
Wypadek motocyklisty

Tym razem poruszę bardzo ważny temat jakim są wypadki motocyklowe. Pomimo, iż motocyklistów porusza się po polskich drogach zdecydowanie [...]

Czytaj więcej
blog images
Likwidacja szkody

Likwidacja szkody to potoczna nazwa procesu czy procedury prowadzonych przez ubezpieczyciela, których celem jest wyliczenie i wypłata oso [...]

Czytaj więcej